Diễn đàn do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức dưới sự chỉ đạo của VCCI, nhằm trao đổi về các giải pháp tái cấu trúc doanh nghiệp, đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát huy nội lực của nền kinh tế.
Tại Diễn đàn, từ thực tiễn điều hành doanh nghiệp và hoạt động của HCM-SME, ông Phạm Văn Triêm đã chia sẻ những điểm nghẽn mà cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa đang đối mặt, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao năng lực quản trị, mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường và thúc đẩy liên kết thực chất giữa các thành phần doanh nghiệp.
Chủ tịch HCM-SME nhấn mạnh:
“Đây không chỉ là câu chuyện của riêng doanh nghiệp nhỏ và vừa, mà còn là bài toán về nâng cao năng lực nội sinh, tính tự chủ và sức cạnh tranh của cả nền kinh tế Việt Nam.”
Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần chủ động nâng cao năng lực quản trị
Đánh giá về thực trạng cộng đồng doanh nghiệp, ông Phạm Văn Triêm cho rằng doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng vai trò quan trọng trong tạo việc làm, đóng góp ngân sách và duy trì sức sống của nền kinh tế. Tuy nhiên, bên cạnh những đóng góp tích cực, cộng đồng doanh nghiệp vẫn còn nhiều hạn chế cần được tháo gỡ.
Ông thẳng thắn nhìn nhận:
“Doanh nghiệp nhỏ và vừa của chúng ta đông về số lượng nhưng còn hạn chế về quy mô, năng lực quản trị và khả năng cạnh tranh.”
Theo Chủ tịch HCM-SME, những điểm nghẽn lớn hiện nay bao gồm quy mô vốn nhỏ, hạn chế trong tích lũy và tiếp cận nguồn vốn trung, dài hạn; phương thức quản trị còn dựa nhiều vào kinh nghiệm; trình độ công nghệ, năng suất lao động và chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của thị trường.
Đặc biệt, mối liên kết giữa doanh nghiệp nhỏ và vừa với doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp FDI và các tập đoàn lớn còn khá lỏng lẻo.
Ông phân tích:
“Nhiều doanh nghiệp có năng lực sản xuất nhưng không biết tìm khách hàng ở đâu. Có doanh nghiệp muốn tham gia chuỗi cung ứng nhưng không nắm được tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu quản trị và quy trình lựa chọn nhà cung cấp.”
Từ thực trạng trên, Chủ tịch HCM-SME khẳng định:
“Theo tôi, muốn kết nối thành công với các doanh nghiệp lớn thì trước hết, doanh nghiệp nhỏ và vừa phải tự nâng cao năng lực của chính mình.”
“Chúng ta không thể kỳ vọng doanh nghiệp lớn lựa chọn mình làm đối tác chỉ vì tinh thần hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam. Muốn tham gia chuỗi cung ứng, doanh nghiệp phải đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, giá thành, tiến độ, tính minh bạch và sự ổn định trong sản xuất, kinh doanh.”
Để thực hiện điều đó, ông đề xuất tập trung vào ba vấn đề trọng tâm.
Một là, đổi mới tư duy quản trị.
Chủ doanh nghiệp phải chuyển từ cách điều hành chủ yếu dựa trên kinh nghiệm cá nhân sang quản trị bằng hệ thống, quy trình, dữ liệu và các chỉ tiêu đánh giá cụ thể.
Phải coi quản trị tài chính, quản trị nhân sự, quản trị rủi ro và xây dựng chiến lược dài hạn là nền tảng cho sự phát triển bền vững.
Hai là, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số.
Chuyển đổi số không nhất thiết phải bắt đầu bằng những khoản đầu tư lớn, mà có thể từ quản lý kế toán, hàng tồn kho, khách hàng, sản xuất và điều hành công việc.
Điều quan trọng là nâng cao năng suất, giảm chi phí và tạo ra khả năng kiểm soát minh bạch.
Ba là, xây dựng đội ngũ nhân lực đáp ứng tiêu chuẩn của chuỗi cung ứng hiện đại.
Doanh nghiệp phải quan tâm đào tạo đội ngũ quản lý, kỹ thuật và lao động có tay nghề; từng bước áp dụng các tiêu chuẩn về chất lượng, môi trường, an toàn lao động và trách nhiệm xã hội.
Đúc kết nội dung này, ông Phạm Văn Triêm nhấn mạnh:
“Nâng cao năng lực quản trị không chỉ giúp doanh nghiệp tồn tại tốt hơn, mà còn là tấm vé để doanh nghiệp bước vào sân chơi lớn hơn.”
Kết nối doanh nghiệp phải tạo ra giá trị kinh tế thực chất
Đề cập đến hoạt động xúc tiến thương mại và kết nối doanh nghiệp, Chủ tịch HCM-SME cho rằng các hội nghị xúc tiến đầu tư, kết nối giao thương và ký kết hợp tác là những hoạt động cần thiết, nhưng cần có cơ chế để chuyển hóa các hoạt động này thành kết quả kinh doanh cụ thể.
Ông nhấn mạnh:
“Thước đo thành công của kết nối doanh nghiệp không phải là số lượng hội nghị hay biên bản ghi nhớ được ký kết, mà phải là số hợp đồng được thực hiện, số doanh nghiệp trở thành nhà cung cấp và giá trị kinh tế thực tế được tạo ra.”
Từ thực tiễn đó, ông đề xuất ba hướng kết nối trọng tâm giữa doanh nghiệp nhỏ và vừa với các thành phần kinh tế.
Thứ nhất, đối với doanh nghiệp nhà nước:
Các tập đoàn, tổng công ty và doanh nghiệp nhà nước có vai trò rất quan trọng trong những lĩnh vực then chốt như năng lượng, hạ tầng, xây dựng, logistics và dịch vụ công nghiệp.
“Tôi cho rằng cần có cơ chế để doanh nghiệp nhỏ và vừa có đủ năng lực được tiếp cận công khai, minh bạch với nhu cầu mua sắm, cung ứng hàng hóa, dịch vụ và các gói thầu phù hợp.”
Doanh nghiệp nhà nước có thể đóng vai trò dẫn dắt, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao tiêu chuẩn kỹ thuật, quản trị chất lượng và năng lực thực hiện hợp đồng, trên cơ sở cạnh tranh bình đẳng và tuân thủ pháp luật.
Thứ hai, đối với doanh nghiệp FDI:
Việt Nam đã thu hút được nhiều tập đoàn và nhà đầu tư quốc tế lớn, nhưng điều chúng ta cần quan tâm hơn nữa là mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng của cộng đồng doanh nghiệp này.
“Theo tôi, cần xây dựng chương trình kết nối trực tiếp giữa doanh nghiệp FDI với các doanh nghiệp nhỏ và vừa có tiềm năng.”
Trong đó, doanh nghiệp FDI công bố nhu cầu tìm kiếm nhà cung cấp, các tiêu chuẩn kỹ thuật và điều kiện hợp tác; các cơ quan chức năng và hiệp hội doanh nghiệp phối hợp lựa chọn, đào tạo, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng yêu cầu.
Thứ ba, đối với các doanh nghiệp tư nhân lớn trong nước:
“Tôi mong muốn các tập đoàn, doanh nghiệp lớn của Việt Nam quan tâm hơn đến việc xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp vệ tinh, tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia cung cấp sản phẩm, dịch vụ, nguyên vật liệu và các công đoạn trong chuỗi giá trị.”
Sự hợp tác này phải dựa trên nguyên tắc hai bên cùng có lợi, cùng nâng cao năng lực cạnh tranh và cùng phát triển bền vững.
HCM-SME hướng đến vai trò kết nối thị trường và tạo cơ hội kinh doanh cụ thể
Từ những vấn đề đặt ra tại Diễn đàn, ông Phạm Văn Triêm khẳng định trách nhiệm của HCM-SME trong việc đồng hành, hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.
Chủ tịch Hiệp hội nhấn mạnh:
“Với vai trò Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP.HCM, tôi nhận thức rằng Hiệp hội không thể chỉ dừng lại ở chức năng tập hợp hội viên, tổ chức giao lưu hay phản ánh kiến nghị, mà Hiệp hội phải thực sự trở thành tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực, kết nối thị trường và tạo ra những cơ hội kinh doanh cụ thể.”
Theo đó, trong thời gian tới, HCM-SME xác định tập trung vào bốn nhiệm vụ:
Một là, từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu về năng lực của các doanh nghiệp hội viên, bao gồm ngành nghề, sản phẩm, năng lực sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng và nhu cầu hợp tác.
Hai là, chủ động làm việc với các tập đoàn, tổng công ty nhà nước, doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp lớn để tìm hiểu nhu cầu cung ứng, từ đó giới thiệu các doanh nghiệp hội viên phù hợp.
Ba là, phối hợp với các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức tài chính và các chuyên gia để tổ chức chương trình đào tạo quản trị, chuyển đổi số, quản trị tài chính và nâng cao tiêu chuẩn sản xuất.
Bốn là, tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp nhỏ và vừa với nhau, hình thành những nhóm doanh nghiệp có khả năng hợp tác để thực hiện các đơn hàng và dự án lớn mà từng doanh nghiệp riêng lẻ khó có thể đảm nhận.
Đặc biệt, Chủ tịch HCM-SME dành sự quan tâm đến giải pháp liên kết giữa các doanh nghiệp nhỏ và vừa để tạo ra năng lực cạnh tranh chung.
Ông nhấn mạnh:
“Bởi vì không phải doanh nghiệp nào cũng có thể phát triển thành doanh nghiệp lớn, nhưng nhiều doanh nghiệp nhỏ hoàn toàn có thể liên kết để tạo ra năng lực cạnh tranh lớn.”
Bốn kiến nghị nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy liên kết doanh nghiệp
Bên cạnh những giải pháp từ phía doanh nghiệp và định hướng hoạt động của Hiệp hội, ông Phạm Văn Triêm đã đưa ra bốn kiến nghị cụ thể nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao năng lực, mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Kiến nghị thứ nhất: Xây dựng chương trình kết nối nhà cung cấp Việt Nam với doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp FDI.
Tôi đề xuất TP.HCM nghiên cứu triển khai chương trình kết nối cung ứng theo từng ngành, lĩnh vực trọng điểm, có sự tham gia của cơ quan quản lý nhà nước, các hiệp hội và doanh nghiệp đầu chuỗi.
Chương trình cần xác định rõ nhu cầu mua hàng, tiêu chuẩn lựa chọn, danh sách doanh nghiệp tiềm năng và lộ trình hỗ trợ để doanh nghiệp đủ điều kiện trở thành nhà cung cấp.
Đồng thời, cần có các chỉ tiêu đánh giá cụ thể về số doanh nghiệp được nâng cấp năng lực, số hợp đồng được ký kết và giá trị cung ứng thực tế.
Kiến nghị thứ hai: Có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị và công nghệ.
Nhà nước cần ưu tiên các chương trình hỗ trợ thiết thực như đào tạo quản trị, tư vấn chuyển đổi số, chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng, đổi mới thiết bị và nâng cao năng suất.
Tôi đề nghị việc hỗ trợ phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, thủ tục đơn giản, dễ tiếp cận và có đánh giá hiệu quả sau hỗ trợ.
Kiến nghị thứ ba: Tháo gỡ những điểm nghẽn về vốn và mặt bằng sản xuất.
Đây vẫn là hai vấn đề rất lớn đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Cần có những giải pháp để doanh nghiệp có phương án kinh doanh khả thi, có hợp đồng hoặc đơn hàng từ doanh nghiệp lớn được tiếp cận nguồn vốn phù hợp.
Đồng thời, cần quan tâm bố trí quỹ đất, nhà xưởng và hạ tầng sản xuất với chi phí hợp lý để doanh nghiệp nhỏ và vừa có điều kiện đầu tư dài hạn.
Kiến nghị thứ tư: Thiết lập cơ chế đối thoại và theo dõi kết quả kết nối doanh nghiệp.
Tôi đề xuất chính quyền Thành phố phối hợp với các hiệp hội doanh nghiệp định kỳ tổ chức đối thoại chuyên đề giữa doanh nghiệp nhỏ và vừa với doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp FDI và các tập đoàn lớn.
Quan trọng hơn, sau mỗi chương trình phải có đơn vị theo dõi, hỗ trợ giải quyết vướng mắc và đánh giá kết quả thực hiện.
“Chúng ta cần chuyển từ tư duy tổ chức các hoạt động kết nối sang tư duy xây dựng một hệ sinh thái liên kết doanh nghiệp có hiệu quả và có thể đo lường được.”
Phát huy sức mạnh liên kết, nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế
Khép lại bài tham luận, Chủ tịch HCM-SME nhấn mạnh rằng trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được nhìn nhận không chỉ là đối tượng cần hỗ trợ mà còn là lực lượng quan trọng góp phần nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế.
Theo ông, để hiện thực hóa vai trò đó, cần sự chủ động đổi mới từ chính doanh nghiệp, một môi trường kinh doanh thuận lợi và minh bạch từ Nhà nước, cùng sự hợp tác của các doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp FDI.
Ông Phạm Văn Triêm khẳng định:
“Tôi tin rằng, khi ba chủ thể Nhà nước – Doanh nghiệp lớn – Doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng hành động trên tinh thần hợp tác và trách nhiệm, chúng ta sẽ tạo ra sức mạnh cộng hưởng rất lớn cho nền kinh tế.”
Đồng thời, Chủ tịch HCM-SME gửi đến Diễn đàn thông điệp:
“Doanh nghiệp nhỏ và vừa muốn phát triển phải tự nâng mình lên. Doanh nghiệp lớn muốn phát triển bền vững cần có hệ sinh thái đối tác vững mạnh. Và nền kinh tế muốn tự chủ, có sức cạnh tranh cao thì phải có sự liên kết chặt chẽ giữa các thành phần doanh nghiệp.”
Với trách nhiệm của mình, ông Phạm Văn Triêm khẳng định:
“Với trách nhiệm của mình, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP.HCM cam kết tiếp tục đồng hành, kết nối, hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp, góp phần xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh trở thành một trung tâm kinh tế năng động, sáng tạo và phát triển bền vững.”
Đặc biệt, thông điệp được Chủ tịch HCM-SME gửi gắm tại Diễn đàn cũng chính là mong muốn thiết thực của cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa trong quá trình hội nhập và phát triển:
“Doanh nghiệp nhỏ và vừa không thiếu khát vọng phát triển, nhưng đang thiếu cơ hội tiếp cận thị trường lớn. Chúng tôi không đề nghị doanh nghiệp nhà nước hay doanh nghiệp FDI phải ưu tiên mua hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa bằng mọi giá. Điều chúng tôi mong muốn là được tiếp cận thông tin, được tham gia cạnh tranh bình đẳng, được hướng dẫn nâng cao tiêu chuẩn và được trao cơ hội chứng minh năng lực của mình.”
Thông qua việc tham gia Diễn đàn “Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới”, HCM-SME tiếp tục khẳng định vai trò đại diện tiếng nói của cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời thể hiện định hướng thúc đẩy kết nối thực chất, nâng cao năng lực quản trị và tạo cơ hội để doanh nghiệp hội viên tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị.
HCM-SME – LIÊN KẾT – HỘI NHẬP – PHÁT TRIỂN.